Maak kennis met de Zandspiering (Ammodytidae): klein en razendsnel, en een belangrijke speler in het ecosysteem van de Noordzeekust.
Zandspiering als Natura 2000-soort?
De zandspiering is formeel geen doelsoort voor de Natura 2000-gebieden op de Noordzee. Dan rijst natuurlijk de vraag: waarom een heel artikel schrijven over dit bescheiden visje? Het antwoord is simpel: omdat de ondersteunende soorten van het Natura 2000-systeem minstens zo belangrijk zijn, om de doelstellingen voor de Natura-2000 doelsoorten te behalen. Zandspiering is zo’n soort. Hij is niet opvallend, niet charismatisch, maar zonder dit visje zal een deel van het voedselweb instorten. De rol als sleutelsoort is precies wat hem zo relevant maakt binnen het beheer van Natura 2000-gebieden.
Een smakelijk hapje, als je hem kunt vinden
De zandspiering is een meester in verstoppertje spelen. Hij kan zich met een bliksemsnelle beweging ingraven, waardoor hij bijna onvindbaar wordt voor roofdieren. Een handige eigenschap, wanneer je een smakelijk hapje vormt. De zandspiering is namelijk essentieel als voedselbron voor meerdere Natura 2000-soorten. Zowel de larven als volwassen worden gegeten door diverse zeevogels, zoals sterns, meeuwen en jan-van-genten. In de buurt van een school zandspiering kun je ook zeehonden en bruinvissen vinden.
Kwetsbaar habitat, grote gevolgen
Natuurlijk stelt de zandspiering wel bepaalde voorwaarden tegenover zijn rol als prooidier. Zo verwacht hij schone, zuurstofrijke zandbodems om te overleven. Juist die zandbodems staan onder druk door verschillende activiteiten op de Noordzee, zoals zandwinning, aanleg en onderhoud van windparken, bodemberoering en klimaatverandering. Onderzoekers hebben gesignaleerd dat verstoring van de bodem direct effect heeft op de verspreiding van de zandspiering en daarmee op de voedselbeschikbaarheid voor talloze mariene dieren. De Noordzeekustzone is een belangrijke kraamkamer voor jonge vissen en een plek waar veel vogels en zeezoogdieren hun voedsel vinden. Wanneer de basis van deze processen verdwijnt, kan het hele systeem onder druk komen te staan.
Een held dus, maar wel op sokken
Hoewel de zandspiering zich dus het liefst verstopt, veilig onder de radar leeft en zich alleen laat zien wanneer de kust veilig is, is hij onmisbaar voor het leven in de Noordzee. Hij houdt het ecosysteem draaiende, voedt talloze soorten en vormt zo de stille, bescheiden basis onder het Natura 2000-netwerk. En zo blijkt: soms is de grootste rol weggelegd voor degene die je bijna nooit ziet. Zandspiering, een echte held op sokken.
Foto: Erling Svensen, Ocean Photo/License: CC BY 4.0