Deze poliepen zijn voorzien van acht fijne tentakels waarmee het microscopisch plankton uit het water filtert. Het is bovendien het enige koraal dat in de Noordzee voorkomt. Wanneer een kolonie wordt verstoord, trekken de poliepen razendsnel hun tentakels in. Wat overblijft is een witte of gelige massa met dikke, stompvormige “vingers”. Die vorm deed ooit denken aan de hand van een verdronken persoon—een wat lugubere associatie die de soort de naam dodemansduim opleverde.
Waar leeft dodemansduim?
De soort komt voor van Noorwegen tot Portugal en voelt zich ook thuis in de Nederlandse Noordzee en kustwateren. Dodemansduim is een zogenoemde sessiele soort: het koraal hecht zich vast aan harde ondergronden zoals stenen, rotsen en schelpen. Maar ook door mensen gemaakte structuren onder water, zoals wrakken en de funderingen van windturbines vormen een ideale harde basis waarop kolonies zich kunnen vestigen.
Het koraal houdt van plekken met een sterke stroming. Zo’n omgeving zorgt voor voldoende voedselaanvoer én creëert tegelijkertijd structuur in het ecosysteem. Daardoor biedt dodemansduim beschutting aan andere soorten, zoals brokkelsterren en kleine vissen, zoals de zuignapvis. In de Noordzee kunnen de kolonies uitgroeien tot wel 20 tot 30 centimeter hoog.
Een indicator van een gezond ecosysteem
Een stabiele zeebodem en goede waterkwaliteit zijn belangrijk voor de groei van dodemansduim. Het voorkomen van deze soort wordt daarom gezien als een belangrijk teken van een gezond en goed functionerend ecosysteem. Om die reden is dodemansduim in verschillende Natura 2000-gebieden op de Noordzee opgenomen als typische soort van waardevolle leefgebieden (habitats).
Dat geldt bijvoorbeeld voor:
- De Klaverbank, waar het habitattype riffen van de open zee (H1170) voorkomt.
- De Doggersbank, waar dodemansduim kenmerkend is voor permanent overstroomde zandbanken (H1110C).
- De Borkumse Stenen, een beschermd gebied onder de Kaderrichtlijn Mariene Strategie, waar de soort een belangrijk teken.
Bescherming en toekomst
Sinds november 2025 gelden er visserijbeperkende maatregelen voor het Nederlandse en Duitse deel van de Doggersbank: 30% van het gebied is sindsdien gesloten voor bodemberoerende visserij. Op de Klaverbank zijn dergelijke maatregelen al van kracht sinds 2023. In de komende jaren wordt onderzocht in hoeverre deze gebieden ecologisch herstellen en welk effect de sluiting heeft. Het voorkomen en toenemen van dodemansduimkolonies gebruiken dan we als aanwijzing voor herstel van het zeebodemecosysteem. Het zachtkoraal is dan ook een waardevolle graadmeter voor de gezondheid van het ecosysteem in onze Noordzee.